5. SONUÇ

Köyün problemleri ve  bütün köylüyü ilgilendiren  dertler özet olarak şunlardır.

     - Ulaşımı yağış anında kesilen köy yolunun sürekli geçit verecek  hale getirilmesi gerekmektedir.

      -  Köylünün telefona büyük ihtiyacı vardır.

-          Araziler günden güne kıraçlaşmaktadır. Köylü göç sorunu ile karşı karşıyadır.

-          Ormanlar yok olmaya yüz tutmuştur.

-          Köyün ana geçim kaynağı olan hayvancılığın geleneksel üretim tarzından kurtarılıp modern hale getirilmesi gerekmektedir. 

-          Köylünün gelir  düzeyini  artıracak olan hayvansal ürünlerin  değerlendirilmesi için bir Kooperatif veya mandıranın kurulması gerekmektedir.

Bu problemlerin çözümünde bizzat köylünün hareketi gerekmektedir. Ve bu da  imkansız değildir. Köylüyü harekete geçirebilmek için;

-          Köylüyü iyi tanıyan ve psikolojik yapısını iyi bilen bir grubun veya zatın köylüye önder olması lazımdır.

-          Çoğunluğu köylüden kaynaklanan bu problemlerin çözümünde, köylü sürekli telkin edilmelidir.

Bu çalışmalar yapılırken yardımcı olacak birçok avantajlar mevcuttur. Dini ve milli  konular ile maddi menfaatlerini ilgilendiren konularda  çabucak toplanma istidadı vardır.

Çetin KOŞAR

Pelitbüküsekecek Köyü -Alaçam/SAMSUN   Mayıs - 1990

4.  KÜLTÜR HAYATI VE  AHLAK SEVİYESİ

41. TAHSİL DURUMU

Nüfusun büyük bir bölümü  okur yazar değildir. Halen bile çocuğunu okula göndermek istemeyen ailelere rastlanmaktadır.

Köyün tek sınıflı bir  okulu vardır. Öğrenci sayısı 20 ile otuz arasındadır. Bu yüzden sınıflarda birleşik eğitim yapılmaktadır. 1989-1990 öğretim yılında  8’i kız toplam 20 öğrenciye hizmet vermiş bulunan modern yapılı okula ait bir de yine modern yapılı öğretmen lojmanı vardır.

İlkokula gidenlerin dışında herhangi  bir öğretim kurumuna devam etmiş/eden kimse yoktur. Köylünün bu yönde  birkaç istisnanın dışında herhangi bir özlemi de yoktur. “Okuyup da Kaymakam mı olacak? “ sözü çok kullanılan bir ifade tarzıdır.

42. KÜLTÜR  MERKEZLERİ VE VASITALARI

Köyde kültür merkezi görevini yapan yerler olarak okul ve cami vardır. Köylü bu merkezlerin her ikisine de  aynı derecede saygı ve itibar göstermektedir.

Radyo ve kasetçalar  hemen hemen  her ailede mevcuttur. Radyo, haber bültenleri ve müzik için mühim bir araçtır. Televizyon alıcısı ise halen iki ailede vardır.  Yayınların net izlenemeyişi  nedeniyle bu araç köyde yaygın değildir.

Gazete, Dergi ve Kitap gibi yayınları okuma alışkanlığı yoktur.

43. KÜLTÜR  MAHSÜLLERİ

Köye has belli başlı bir efsane, hikaye, destan, türkü vb. kültür mahsulü yoktur. Sohbetlerde, dini olaylar ile büyüklerin yaptıkları ve yaşadıkları kıssa mahiyetindeki olaylar anlatılmaktadır.

Sportif faaliyet olarak sadece avcılığı sayabiliriz.

Ayrıca; Düğün törenlerinde düzenlenen Horoz Hediyeli “YAMAÇ KOŞU” ları meşhurdur. 500-600 metrelik bir tepeye bir kişi elinde Horoz ile çıkar bekler. Verilen start ile törene katılanlardan isteyenler tepeye doğru koşarak tırmanmaya başlarlar. İlk çıkan ve orada beklemekte olan kişinin elinde horozu kaparak alan yarışmayı kazanmış olur. Ödülü de o horozdur.

Düğünlerde, yöreye has olmamakla birlikte  çeşitli oyunlar oynanmaktadır. Müzik eşliğinde  oynanan bu oyunların başlıca çeşitleri horon, kasap, çiftetelli vb. dir. Musiki aleti olarak davul ve zurna kullanılmaktadır.

Yöreye has mani ve türkülerin zengin olduğu kanaatindeyim.  Derlemeye fırsat bulamadığım zengin bir  kaynak olduğu su götürmez bir gerçektir. Gerek çocukların terennümleri ve gerekse yaşlıların mırıldanmalarında yakalayabildiğim detaylar beni bu kanıya itmiştir.

44. AHLAK SEVİYESİ VE TELAKKİLERİ

Köyde içki ve argo sözler yaygındır. Hırsızlık meşum bir davranış olarak telakki edilir. Kız kaçırma gelenekselleşmiştir. Fakat yinede hoş karşılanmaz. Karşılığında başlık parası daha da ağır olmaktadır.

 Kız kaçırma gelenekselleşmiştir. Fakat yinede hoş karşılanmaz. Karşılığında başlık parası daha da ağır olmaktadır.

Köylü misafirperverdir. Köye gelen yabancıları en iyi şekilde ağırlamak için adeta yarış halindedirler. Misafirlerine ikramda kusur etmezler. Misafirperver oldukları kadar da yardımseverdirler.

45. KÖYÜN TARİHÇESİ

Köyün kuruluş tarihi  hakkında elde kesin bilgi yoktur. Tarihinin çok eskilere  dayandığı söylenmektedir. Göçebe hayattan  yerleşik hayata geçişin izleri hala gözlenebilmektedir. Yaşlılar “OĞUZ TÜRK” lerinden söz etmektedirler.

SOSYAL YAPI 

31. AİLELERİN İNCELENMESİ

Aile başına düşen nüfus sayısı standartların çok üstündedir. En kalabalık ailedeki nüfus on sekiz kişiyi bulmaktadır. Buna sebep olan  faktör, aile mensuplarının bir arada oluşudur. Kimi ailelerde dede, nine, anne, baba, kardeşler, kardeş eş ve çocukları (yenge-yeğen), öte yandan amca eş ve çocukları gibi oldukça çok kalabalık bir yapı vardır. Aynı çatı altında bulunan bu yapıdaki aile birimleri (ana, baba ve çocuklar) iktisadi birliklerini korumaktadırlar. Aile reisi konumunda olan bir aile ferdi tüm sorumlulukları rahatlıkla üzerine almaktadır. Böyle bir yapılanmanın oluşmasında daha doğrusu eskiden beri süregelen bu yapının korunmasında elbette “birlikten kuvvet doğar” ilkesinin büyük bir payı olduğu muhakkaktır. Zaten bu yapıda olan aileler ile çekirdek aile yapısı gösteren  aileler arasındaki refah düzeyi farkı bunu ispatlamaktadır.  Çoğunluğu 7-8 çocuklu aileler oluşturmaktadır.

Doğum oranı çok yüksektir. Bir anne ortalama 8-10 doğum yapmaktadır. Buna karşılık bebek ölüm oranları da  bir o derece yüksektir.

Çocuklar küçük yaştan itibaren ailenin işlerinde çalışmaktadırlar.

Yetişkin gençler evliliklerinden sonra da baba yanında aynı işi devam ettirmektedirler.

Aile fertlerinin tamamının uğraşı bir ve aynıdır. Gerektiğinde kadın tarlada  “çift” sürebilir, “yazı” da koyun otlatır, ormana oduna gider. Buna mukabil erkekler de  yemek yapar, koyun sağar en azından kendi çamaşırlarını rahatlıkla yıkayabilmektedirler. Bu bir yerde hayatı paylaşmaktır.

Okul çağındaki çocuklar okul açık olduğu sürece okula müdavimdirler. İzin talepleri daha ziyade ailelerine yardım etme amaçlıdır. Zaten sabah ders ziline kadar ve paydostan sonraki zamanlarda eli iş tutan çocuklar hep ailelerinin yanındadır.

Gençler ailelerine bağlı ve saygılıdırlar.

Miras kavgaları görülmez. Aile reisinin (genellikle dede ya da ninedir.) sözü geçerlidir.

Gençler belirli mevsimlerde  ailelerinin oluruyla il dışına, genellikle İstanbul ve Bursa’ ya çalışmak için giderler. Birkaç ay sonra dönerler. Bu gündelikçi olarak, yevmiye usulü çalışmanın yanında basın yayın organlarınca  yanlış olarak aktarılan  mevsimlik sözleşmeli  yatılı işçi olarak da giden çocuklar olmaktadır. Bu tip sözleşmeler daha ziyade çocuksuz ailelerle yapılmakta, işçi olarak anlaşılan çocuk gittiği ailenin yanında bir ırgat değil bir evlat olarak görülmektedir.  Her üç tarafta bu işten memnun görünmektedir.

Evlenmeler kızlarda erken yaşlarda olmaktadır. Buna karşılık, ekonomik durumu iyi olmayan gençlerin evlilikleri  oldukça gecikmektedir. Evlilik için büyük masraf ve çabalardan kaçınılmaktadır. Bunlardan  kurtulmanın en kolay yolu “kız kaçırma” dır. Kız kaçırma işi özellikle yoksul aileler arasında her iki tarafça da uygun görülmektedir.  Evliliklerde aileler arası kız değiştirme usulü yaygındır.

Gerek mesken eşyaları ve gerekse  yiyecek, içecek ve giyecekler basittir. Köyde her yönüyle sade bir yaşam tarzı hakimdir.

Köylü herhangi bir sıhhi tedbir bilmez ve düşünmez. Mahalli ilaç ve tavsiyelerle hastalıklarını tedavi etme yoluna gitmektedirler.

Köy oyun ve eğlence yönünden de basitlik arz eder. Bir araya gelip gırgır şamata yoğun  sohbet etmenin dışında eğlence imkan ve gelenekleri yoktur. Aslına bakılacak olursa buna vakitleri de yoktur. Hayat bir yerde onlar için kendi deyimleriyle “akşam oldu yat, sabah oldu kalk. Hadi durma çabuk işine bak” dır.

Ailenin bütçe gelirleri, koyunların eti, yünü ve peynirinden sağladığı paralardır. Buna bir de tavuk ve yumurtasını eklersek gelir kaynaklarını saymayı bitirmiş oluruz. Ek gelir olarak çobanlık ve işçilik yapmak için  ekonomik karakteri farklı yerlere giden gençler ile kocaya kaçan ya da evlendirilen kızlar için alınan başlık paralarını da sayabiliriz. Köylü bu gelir kaynakları ile önce ailesinin geçimini ardında hayvanlarının barınmasını sağlamaktadır.

Tasarruf oranı sıfırdır. Hatta borçlanma oranı oldukça yüksektir. Daha ziyade küçük miktarlı olan bu borçlanmalar genellikle akrabalar arasında olur ve her hangi evraka dayanmayan  “Allah Ödüncü” şeklindedir.

32. KÖYDE ZÜMRELER

Kan birliği esasına bağlı sülaleler vardır.

Değişik din ve mezhepten zümreler  yoktur. Hepsi Müslüman ve Hanefi‘dir.

Meslek zümreleri yoktur. Hepsi hayvancılıkla iştigal ederler.

Zümre teşkil edecek vasıfta olmasalar da aynı partiyi tutanlar  vardır.

Zümrelerin belli zamanlarda toplantıları olmaz. Müslüman oldukları için Namazlarda, dini gün ve gecelerde camide veya davet verilen evlerde dini törenlere iştirak edilir.

Köy nüfusunun cami cemaatine katılanları sayısı oldukça azdır.  Ramazan ve Cuma günleri bu oran %100 ‘ü bulmaktadır. Genel olarak köylü  imanlı karakter arz etmektedir. İnançları kuvvetlidir.

Siyasi temayüllerini hiçbir zaman  düşmanlığa dönüştürmezler. Şahsi menfaat duygusuna daha az sahiptirler. Yardımseverdirler. Bunda etkili olan amil kendi aralarında kan bağlarının  yakın olması, başkaları içinse (imam, Öğretmen vb.) değer atamadandır.

Örf, adet ve geleneklerden uzaklaşma gözlenmektedir.

Köyde imece usulü yaygındır.

Şahsi  anlaşmazlıklar kine dönüşmez. Kanlı bıçaklı  kavgalar görülmez. Tartışmalar ağız kavgası düzeyinde kalır.

33. KÖYÜN TOPLUCA İNCELENMESİ

Aralarındaki mesafeler büyük olmasına karşın köyün diğer köylerle münasebeti çok iyidir. Köyler arasında herhangi bir ihtilaf görülmemektedir. Münasebetler dostluk, ticaret ve kız alıp vermelerle olmaktadır.

Köyün Cami, Okul, Elektrik ve Yol gibi  alt yapısı mevcuttur. Ancak, Yolların daha kullanışlı olması için devletten beklentileri vardır.

Haberleşme imkanları ancak bireysel çabalarla olmaktadır. Köyde telefon olmadığı için çevreyle olan haberleşmeler özel ulaklarla yapılmaktadır. Civar köylerde olup da kendilerinde olmayışı  onları rahatsız etmektedir.

Muhtarlık sorunu çözüm beklemektedir. Köylü  köyde olmayan iki muhtarlıkla yönetilmektedir. Köy lafta değil gerçekte “MUHTAR” lık istemektedir.

25. KÖYÜN EKONOMİK PROBLEMLERİ

Tarımsal üretimi artırmak için yapılacak tek çalışma gübreleme oranını artırmaktır. Lakin, gerek gübre fiyatları ve gerekse bunun tarlaya ulaştırılması maliyetleri oldukça yükseltmektedir. Tüm bu olumsuzluklara rağmen köylü azıcık da olsa gübrenin yararına inanmaktadır.

Kullanılan arazilerin dışında  ıslah edilerek kullanıma açık hale getirilecek arazilerin miktarı sınırlıdır. Bu açıdan verimi artırıcı faktörlerden  biri olan  ıslah çalışmaları yapma imkanı yoktur.

Arazilerin meyilli ve sarp oluşu sulama ve tarımsal mekanizasyon  uygulama imkanı da vermemektedir.

Yeni ürün deneme çalışmaları yapılabilir.  Toprak yapısı ve iklim şartlarının  fındık üretimine çok müsait olduğu kanısındayım. Fındık köylüye yeni bir uğraş ve gelir imkanı sağlamanın  yanında doğal dengenin korunması gibi çok daha karlı bir imkan sağlayacaktır.

Köylünün  temel meşgalesi olan hayvancılığın geliştirilmesi için  köylüye teknik yardım yapılmalıdır. Hayvanların ıslahı çabaları köylüde zaten gözlenmektedir. Örn., keçi yetiştiriciliği birkaç ailenin dışında terkedilmiş durumdadır. Hayvanların  barınak sorunu vardır. Her şeyden önemlisi, mevcut hayvanların sağlığının korunması için sıhhi barınaklara ihtiyaç vardır.

Hayvansal ürünlerin et, süt, peynir, deri, yün, vb. değerlendirilmesi için köy ve havalisine cevap verebilecek bir kuruma (mandıra, kooperatif vb.) ihtiyaç vardır.  Çeşitli kredilerle desteklenecek olan köylüler, daha sıhhi ve verimli ürün elde  edebilecek ve bunun karşılığı olarak da ürününü  gerçek değeriyle satabilecek ve daha iyi gelir elde edecektir.

23. TİCARET HAYATI

Hiç şüphe yok ki, ticaret yapabilmenin temel şartı ulaşımdır. Ticaret için gerekli ulaşım imkanları oldukça kısıtlıdır. Sadece haftada bir gün, Çarşamba günleri köye gelen bir kamyon ile çarşı-pazara gidilmektedir. Bu açıda ulaştırma vasıtalarının  köy ve bölge ekonomilerine katkısı yoktur. Sadece zorunlu ihtiyaçları karşılamaya yönelik kıt bir imkandır.

Köyün mallarının satışa sunulduğu tek pazar, ilçede  haftada bir gün olarak düzenlenen halk pazarıdır. Pazarlanan mallar sadece hayvansal ürünler olup, peynir, yün, kasaplık koyun-kuzu ve yumurtadan ibarettir.

Pazarlama genellikle perakende olmaktadır. Ürünler doğrudan tüketiciye ulaşır. Bazen aracı ve toptancılar da perakende alımlarda  bulunmaktadırlar.

Köylünün malını uygun fiyata alacak ya da pazarlayacak herhangi bir ofis ya da kooperatif yoktur. Malların pazarlanması ferdi çabalarla olduğu için, zaten bin bir güçlükle  elde edilip ve onca zahmetlerle pazara ulaştırılan ürünler yeri geldiğinde boşu boşuna bir daha geri  köye gitmesin diye yok pahasına elden çıkarılmaktadır. Sonuç olarak köylü  emeğinin ve masrafının karşılığını alamamaktadır. (Örn. 1990 yılında köylü beyaz peynirin kilosunu 4-5 bin liraya satarken, aynı peynir Samsun il merkezinde 10-12 bin liradan satılmakta idi.)

Bu açıdan bakıldığında Köylünün ürününü pazarlayacak bir kuruluşa ihtiyaç vardır.

24. KÖYDE TÜKETİM

241. MESKEN VE EV EŞYASI

Mesken inşaatı için önceleri temel kısmı sadece taş olmak üzere  çatı dahil yüzde yüz  orman ürünleri kullanılmıştır. Günümüzde artık orman ürünlerinin yanı sıra çimento, tuğla, demir ve kiremit gibi inşaat malzemeleri kullanılmaya başlanılmıştır.

Geleneksel ev yapıları, iki oda bir salondan oluşturulmuştur. İki katlı olan bu  evlerin zemin  katları hayvan barınağı olarak kullanılmaktadır. Ana geçim kaynağı olan koyunların barınağı konusuna pek önem verilmediği  görülmektedir. Küçükbaş hayvanlar kış mevsiminde sahil kesimine indirildiği ve buralara geçici olarak inşa edilen  “saya” larda barındırıldığı içindir ki  yaz mevsiminde köye geldiğinde  meralarda yapılan etrafı çalı ile çevrili olan “ağıl” larda barındırılmaktadır.

Meskenlerin dışında köyde göze  çarpan yapılar “Samanlık”  ve buğday “Ambar” larıdır.

Meskenlerde kullanılan eşyalar:

Kilim, Yatak, Yorgan, Yastık, Minder, Sekmen gibi oturma ve yatak  malzemesi, Tencere, Tava, Tabak, Çanak, Kepçe, Kaşık, Süzgeç, Bakraç, Saç, İbrik, Kazan, çay demliği ve semaver gibi mutfak eşyaları ve aydınlatma için elektrik dışında denizci feneri ve çıra kullanılmaktadır.

Köyde buzdolabı ve Televizyon yoktur.

242. YİYECEK VE İÇECEK MADDELERİ

Temel  yiyecek maddesi tahıldır. Somun ve yufka olarak ekmek, yağlı ya da peynirli börek, cimcik(yaş makarna), un çorbası, nohut, fasulye ve patates yemekleri süt, yoğurt, peynir ve yumurta ve özellikle yaz aylarında koyun kuzu eti, doğadan toplanan çeşitli bitkiler (akbaş, kermit  vb..) temel yiyeceklerdir. Bunların dışında çay, köyün gece gündüz içilen temel içeceğidir. İki kişi  bir araya gelince mutlaka çay demlenir. Bu özellikten de köy insanının ne kadar misafirperver olduğu anlaşılmaktadır.

Köylü yiyecek maddesi olarak şehirden çay, şeker, yağ, tuz, sebze, meyve vb. şeyler almaktadır.

243. GİYECEKLER

ERKEKLER:

Palto, gocuk, ceket, pantolon, kazak, gömlek, yün örme çorap, lastik ayakkabı, çizme, şapka ve papak giyerler. Bazı aileler yün çorap yerine merserize çorap, lastik ayakkabı yerine iskarpin de giyerler. Genel görünüm olarak köylü modern giyimlidir. Ancak, iklimin  soğuk ya da serin oluşundan dolayı yaz kış sürekli kalın giyinmek zorundadırlar. Yazın o yakan sıcağında eğer üstünde aba olan birlerini görürseniz biliniz ki o yayladan  geliyordur.

KADINLAR:

Başörtüsü(yaşmak), entari, etek ve şal, kalın dokuma bluz, yün çorap ve lastik ayakkabı.

ÇOCUKLAR:

Papak, gocuk, ceket, pantolon,  yün çorap ve lastik ayakkabı.

Giyeceklerin yünlü olanları ağırlıktadır. Çorap ve kazakların dışındaki giyecekler genellikle konfeksiyon mamulleridir.  Elbiseler iyice eskimeden yenilenmezler. Yerine göre yama üstüne yama atılarak daha uzun süre kullanmak tercih edilir.

244. ISITMA VE AYDINLATMA

Isınmak için ocak ve sobalarda odun yakılır.

Dikkat çekici bir özelliği hemen belirtelim ki, köylü soğuğa karşı oldukça dirençlidir. Kundaktaki bebekler bile  sıfırın altındaki soğuk havalarda dışarıda rahatlıkla gezdirilebilmektedir. Üşütmeden mütevellit hastalılar pek görülmez.

Aydınlatma  için elektrikten faydalanılır. Fakat, elektrikler bir arıza yapmaya görsün  en az bir hafta, 15 günden önce tamir edilememektedir. Bu kesinti süresinin iki ayı bulduğu da varittir.  Gerek haberleşme imkanının (telefon) yokluğu/yetersizliği ve gerekse ulaşım güçlüğü bu olumsuzluğun sürmesine neden olmaktadır.

Elektrik olmadığı zaman aydınlatma için gaz lambaları ve çıradan faydalanılır. Aslında köylünün aydınlatmaya da öyle pek bir ihtiyacı yok gibidir. Hava kararır kararmaz herkes evine çekilir. Erken yatılır, erken kalkılır. Nasıl ki akşam hava kararır kararmaz insanlar evlerine çekilirler, buna karşılık da sabahleyin güneşin doğumu beklenilmeden tan yeri ağarır ağarmaz kedi ve köpekler de dahil tüm köy ayakta ve işinin gücünün başındadır. Sabahın o alaca karanlığında köydeki tüm canlıların sesleri birbirine karışarak göğe yükselir.

245. SAĞLIK

Yaşlı kimselerin bazılarında görülen ileri yaş hastalıklarının dışında köyde sağlık sorununa pek rastlanılmaz. Ufak tefek  ya da ortalık hastalığı denilen ateşli hastalıklar, birkaç günlük yatak istirahatıyla atlatılmaktadır.

Buna karşılık yeni doğan ölümleri  oran itibariyle oldukça yüksektir. Köyde ebe ve sağlık ocağı gibi sosyal hizmet kurumları yoktur. En yakın sağlık ocağı 10 km. uzaklıktaki Kızılan’ da vardır. Köylünün yolu ise buralara pek düşmemektedir. Ancak okullarda yapılan  sağlık taramaları sayesinde köye sağlık hizmeti ulaşmaktadır.

Çevre kirliliği, sağlığı tehdit eder boyuttadır. Gerek tuvaletlerin açığa akması ve gerekse  bol miktarda olan hayvan sürülerinin köy içinde bıraktıkları  pislikler özellikle yağışlı  günlerde köyü pislik deryasına çevirmektedir. Fakat yılın büyük bir kısmında havaların soğuk oluşundan olacak ki bu pisliklerden doğması muhtemel kolera, tifo vb. gibi hastalıklara  rastlanılmamaktadır.

Helaların kapatılmasının bile imkanı yoktur. Köy imamı köylüye bu konuda örnek oluşturmak istediğini bu nedenle köylüden edindiği bir kazma ile kaldığı lojmanın helasına bir kuyu kazma denemesinde bulunduğunu fakat  20-30 cm.’ den sonrasını sert kayalık oluşu nedeniyle bu girişiminden mağlup olarak çıktığını anlatmaktadır. Gerçekten toprak yapısı bu sağlık sorununun önünü olmaya engel çıkarmaktadır.

1.KONUM VE ÇEVRE

11.SİYASİ KONUM

Pelitbükü Sekecek Köyüne bağlı bir mahalle statüsünde bulunan Koğuz, Samsun ili Alaçam ilçesine bağlı  bir köy niteliği arz etmektedir. “köy niteliği” dedik, çünkü, mahalle yakınlık ifade etmektedir. Arapça asıllı mahal (yakın çevre)’ den üretilen bu isim  inceleme konumuz olan  köy için biraz anlamsız kalmaktadır. Bağlı bulunduğu köye yakınlığı takriben 3-4 km kadardır. Bu açıdan bakıldığında  Koğuz, bir mahalle  olmaktan ziyade bir köy niteliğindedir. Ancak idari yapı olarak bir mahalledir.

12.İDARİ YAPI

Köyün idari  yapısında bir çarpıklık vardır. Bu özellik köyün kuruluş şeklinden kaynaklanmaktadır. Şöyle ki; buraya ilk yerleşenlerin bir kısmı Pelitbükü Karacak köyünden, diğer bir kısmı yerleşik olmakla birlikte Pelitbükü Sekecek köyünden gelmiş yada oroya bağlı oldukları için şu an köyün iki muhtarı bulunmaktadır. Örneğin, Muhtarlık bir işi olan kişiler  kendi muhtarlarına gitmektedirler. Tabi, köye iki muhtar bakmasına karşılık  ne yazık ki bu köyde hiç muhtar yoktur. Muhtarlık seçimi esnasında köye iki seçim sandığı kurulmakta her seçmen bağlı bulunduğu muhtarlığın  seçim sandığına oyunu atmaktadır. Elektrik, yol, su, okul ve cami gibi altyapılara sahip köyün  bir an önce idari statüsünün düzenlenmesi kaçınılmazdır.

13.COĞRAFİ KONUM

Köy, hakim Dütmen  Tepesinin eteklerinde kurulu  küçük  bir yerleşim birimidir. Dört yanı yüksek tepelerle çevrili köyün ufku oldukca dardır.

Köyün kurulu olduğu mevkii ağaçsız ve yer yer kayalıktır. Yıllardır kesilerek yok edilen ormanların yerini yavaş yavaş yalçın kayalıklar almaktadır.

Köyün yolu mevcuttur. Gerek ilçeye ve gerekse Kızlan’ a gidebilme imkanı veren bu tek yolun ana  sorunu 3 km.’lik bir kısmının ham toprak oluşu sebebiyle yağış esnasında araç trafiğine kapalı kalmasıdır.

14. YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ

Köyün, coğrafi karakteri yoğun tek dağı  “DÜTMEN” dir. Bu dağ, irili ufaklı sürülerce tepeciklerle dolu olup tepesinde de 40 m2’ lik  sığ bir göle sahiptir.

Yapılan tahmini hesaplara göre Köyün deniz seviyesine göre yüksekliği  1000 metre olup Dütmen Tepesinin ise 1400 metredir.

Köy içinde ve çevresindeki dereciklerin sayısı oldukça fazladır. Dütmenden doğarak akıp gelen  diğer derelerin hepsi yeni kaynak başlangıcı oluşları nedeniyle akarsu potansiyeli olarak oldukca sınırlıdırlar. Köyün alt kısmından geçmekte olan ana derenin genişliği  10 metreyi geçmemektedir.

Dütmen dağının tepesinde bulunan 40 metrekarelik  bir gölün dışında  çevrede  yalçın kayalıkların dışında  başka bir coğrafi karakter yoktur.

Yeryüzü, şekil itibariyle irili ufaklı tepeciklerden oluşmuştur. Arazi engebelidir.

Arazinin genel görünümü; az ağaçlı kıraç ve bol kayalıklıdır. Orman yok denecek kadar azdır.

15. TOPRAK YAPISI VE KALİTESİ

Köy toprağının üst tabakası taşlı olup, arazi yapı olarak  kayalıktır. Bu kayaların özelliği ise  sert değil ufalanıp dağılan cinsten oluşudur. Bu nedenle, sürekli olarak erimektedir.

Arazi, ağaç, çalı vb. bitki örtüsünden yoksun olup, sürekli esen rüzgar ve  hemen hemen her gün yağan yağmurun tahribatına  maruz kalmaktadır.

Toprağın alt tabakası taş ve kayalıktır.

Toprağın verimi  “Bir’ e Bir” dir. Sanayi gübresi ile bu oran korunmaya ve artırılmaya çalışılmaktadır. Verimin bu kadar düşük olmasına rağmen  yine de arazilerin kullanılması, hayvanlara  yiyecek sağlamak amacıyla sürdürülmektedir.

Bölgede  kış mevsiminin uzun sürmesi nedeniyle sadece bahar aylarının sonlarına doğru karlar eridiği zaman  buğday vb. ekim yapılmaktadır.

Sulu tarım yapmaya elverişli arazi ve buna izin verecek bir yeryüzü şekli olmadığı için sulu tarım yapmak mümkün değildir.

Verim açısından araziler  farklılık göstermemektedir.

Kullanılan  gübrenin  miktarı yeterli değildir. Kimyasal gübrenin yanında tabii gübre kullananlarda vardır.

16. SULAR

Köyde yer altı suları bol miktarda mevcuttur. Bu sular, arazinin her yanından zaten  yüzeye kendiliğinden çıkmaktadır. Bu açıdan köyün su problemi yoktur. Köy  meydanında kurulu bulunan tek çeşme sürekli akmakta olup, köylü su ihtiyacını buradan taşıyarak temin etmektedir. Küçük bir masraf ile bu suyun  her evin önüne hatta içine bağlanıp akıtılması mümkünken nedense buna gerek duyulmamaktadır.

17. İKLİM VE MEVSİMLER

Köyün iklimi,  rakımın yüksek oluşundan dolayı yayla iklimi niteliğindedir. Kışlar sert, kar yağışlı ve uzundur. Yazlar ise kısa ve serindir.

Bafra ilçesine yapılan baraj gölünün uzantısı köy civarına yakın olduğu için  iklim üzerinde büyük etkisi görülmektedir. Yaz mevsiminde sabahları açık ve güneşli olan hava öğle sonralarına doğru mutlaka kapanmakta ve  yerini fırtınalı ve  yağışlı bir havaya bırakmaktadır. Denizden yükselen su buharcıkları köyün tepelerine çarparak kaldığı için buraların sisi, dumanı  hiç eksik olmamaktadır. Bu açıdan  genel olarak bakıldığında iklim, sürekli yağış olarak kendini göstermektedir. Bu yağışlar, yaz sonlarından itibaren başlayıp yaz başlarına kadar sonbahar, kış ve ilkbaharda  kar, geriye kalan diğer  süre içinde de yağmur ve fırtına olarak kendini göstermektedir.

Esen sert ve soğuk rüzgar ile birlikte bu yağışların toprak üzerinde olumsuz etkileri vardır. Bu açıdan ekim – dikim yani toprağın  kullanımı/tarım için  gerekli sürenin darlığı problemi ortaya çıkmaktadır. İşin ilginç yanı, deniz seviyesine yakın alanlarda yapılan buğday ekiminden mahsul  elde edilmesi yaklaşık  on ayda  mümkün iken ne hikmetse buralarda  bu süre 3-4 ay kadardır.

Olumsuz iklim şartları, geçimini çobanlıkla sağlayan yöre insanını yarı göçebe bir hayata zorlamıştır. Erken bastıran kar, hayvanların otlatılabilmesini engellemekte, bu nedenle kış gelince, köyün eli  yetişkinleri sürülerini alıp deniz sahiline yakın köylere inmekte, ta yaz başlarına kadar buralarda geçici olarak kalmaktadırlar. Bu süre zarfında köy, yaşlı ve çocuklara kalmaktadır.

İklim şartlarının bir diğer olumsuz etkisi de sürekli yağış ve sert esen rüzgarların arazinin toprak tabakasını sürekli erozyona uğratmasıdır. Her yıl tonlarca toprak insanın gözü önünde eriyip gitmektedir.

18. TABİİ BİTKİ ÖRTÜSÜ

Herhangi bir bitki örtüsü söz konusu değildir. Ekim yapılamayan alanlar bozkırdır.  Dere kenarlarına yakın yerlerde bir miktar çayır yetişebilmektedir. Diğer yerler mera olarak kullanılmaktadır.

Ormanlar gün geçtikçe azalmaktadır. Koruma altına alınmış hiçbir alan mevcut değildir.  Köylü istediği zaman, istediği yerden istediği şekilde kesim yapabilmekte, hassasiyet gösterme konusunda ne kendisi dirayetli ne de bir başkası bu konuda yetkilidir. Öte yandan keçi vb. hayvanların taarruzuna maruz kalan alanlarda serpilip büyüyerek ağaç olabilecek fidanlar da birer maki olarak kalmaktadır.  Bu durumu köylü kendisi çok güzel ifade etmektedir. “5-10 yıl sonra ilçeye tuz şeker almaya gider gibi odun kömür almaya da gideceğiz.” Hal böyle olmasına karşılık yine de ormanlar şuursuzca  kullanılmaya  hem de hoyratlık derecesinde devam etmektedir. Düzenli bir orman kullanımı yoktur. Gerek yakacak ve gerekse araç-gereç için ve de arazi edinmek için yılın her günü yaşlı fidan denilmeksizin  kesim yapılmaktadır. Bu konudaki görüşmelerimizde, köylünün bu kötü gidişin farkında olduğu; ancak, bunun artık gelenekselleştiğinden önünün alınması için büyük bir girişimin gerektiği görülmüştür. (Tek çare yasaklama tabii.)

19. YABANİ HAYVANLAR

Ormanların yok olmasıyla birlikte  baş gösteren  sorunlardan birisi de özellikle yabani hayvanların  neslinin tükenmesi sorunudur. Bölgede halen geyik ve ceylan derisinde yapılmış ev eşyaları mevcutken şimdi bu hayvanın neslinde eser yoktur.

Tavşanlar da yolcudur. Bölge Uçucu kuşların bile bırakın barınmasını, uğrak yeri olmaktan bile çıkmıştır.

Bölge kurt ve domuz gibi  yabani hayvanlara kalmıştır. Aç kalan bu hayvanların gözü köylerdeki evcil hayvanlara dikildiğinden her evde korunmak amacıyla nerdeyse 3-5 köpek  beslenmektedir. Viran yerlerin hayvanları olarak bilinen karga ve baykuş türü hayvanların çokluğu buralarda dikkat çekicidir.

20.KÖYÜN YOLLARI VE  ULAŞIM

Köyü, Toklu köyü Kızlan hattından ilçeye bağlayan tek yol vardır. Bu yol aynı  zamanda  Yemişen-Boyabat hattıyla Sinop iline ulaşır.  Yaklaşık olarak  köyün Toklu köyüne uzaklığı 8, Kızlan’ a  10, Alaçam’ a  ise 33 Km.’ dir. Kızlan’ dan gelirken, 2. Km’ de Toklu Köyünden Uzunkıraç ve Sakarinek’ e, 8. Km’ de Dütmen’ e yol ayrımı vardır. Ayrıca, köyden itibaren 5 Km uzaklıkta Yemişen köyü vardır.

Ulaşım güçlükle yapılmaktadır. Yılın büyük bir bölümü kar yağışlı olarak geçtiği için  ulaşım durmaktadır. Yer yer 1-2 metreyi bulan kar kalınlığı bunda başlıca etkendir. Bu sebeble köylü çarşıya inmek ,istediği ulaşım durmaktadır. Yer yer 1-2 metreyi bulan kar kalınlığı bunda başlıca etkendir. Bu sebeble köylü çarşıya inmek istediği zaman ulaşımı  hayvanlarla gerçekleştirmektedir. Atlar ile Kızlan’ a kadar gidilmektedir. Çarşamba günleri dışında  zaten köylü pek yola çıkmaz.

Ulaşım vasıtası olark Kamyon, Jip ve Atlar  kullanılmaktadır.

Bu ulaşım güçlüğünün köylünün alışagelmiş olduğu yaşantısının üzerine öyle aşırı bir tesiri yoktur. Köylü dar gelirlidir. Ağır hastalıklarda bile doktor ve ilaç düşünemezler bir yerde.

Ham toprak olan yolları kışın kar kapamakta, yazın ise yağmur çamur. Köylü genellikle bahar aylarında hayvansal ürünlerini pazarlamak için çarşıya indiğinden  yollarının açık yada kapalı oluşundan pek etkilenmemektedirler. Köye araç gelemez ise atlar eyerlenip yola koyulmak zaten yaşamın kendisidir.

ÖN AÇIKLAMA

Bu çalışmayı yapmamıza sebep olan  iki faktörden  ilki, KOĞUZ’ un  etraflı bir tanıtımını yapmak, problemlerini tespit edip çözüm yollarını araştırmak idi. İkinci faktör ise, “İlkokul Yönetmeliği Madde 105’ in  (f) fıkrası” gereğince getirilen zorunluluk idi.

Böylesine toplumsal karakterli bir inceleme için gerekli sürenin darlığı nedeniyle bu çalışmamızın kemal bulduğunu söyleyemiyoruz. Üç aylık bir sürede derlenen bilgiler araştırmamız için  kifayet arz etmedi. Çünkü, bazı bilgilerin edinilmesi için gerekli uygun ortamın oluşması için zamana büyük ihtiyaç vardır. İnsanı tanımak, dert ve özlemlerini tanımlayabilmek için gerekli köprülerin kurulması özet olarak zaman ile sağlanacaktı. Bu sebep ile bazı konulara  özet olarak değinirken hiç ele alamadığımız konular oldu. Örneğin, “Konuşma Dilinin Fonetik ve  Dilbilgisi Kuralları Yönünde İncelenmesi”, “Mani, Türkü, Destan, Efsane, Masal, Fıkra, Hikaye vb. Kültür Ürünlerinin  Kaynaklarının Araştırılıp Derlenmesi” ve sair konular ele alınamadı. “Mevcut inanç örgüsünün oluşum mu yoksa çözülüş aşamasında mı olduğu, yaygın olarak kullanılan “ARGO” sözcük kullanımının nasıl oluştuğu” gibi  konuların  mercek altına alınarak çözümlenmesi için temel öneriler getiremedik.

Küçüklüğümden beri  “Dağ Köyü” olarak bildiğim ve ulaşılması imkansız “Kaf Dağı” na benzettiğim  buralara ve bura insanlarına karşı efsanevi bir ilgim vardı. Bu açıdan, KOĞUZ halkından gördüğüm  yakın ilgi ve sıcacık insani yaklaşımları doğrusu beni büyüledi. Çocukların ışıl ışıl gözleri, pırıl pırıl  zekaları, gençlerin tertemiz duygu ve düşünceleri, yetişkinlerin olgun yapıları şefkat dolu alakaları onca maddi yokluğun ve yoksulluğun ortasında bunca manevi zenginliğin bolca, dipdiri ve taptaze yaşıyor ve yaşatılıyor olması...

Bu çalışmada yardımlarını esirgemeyen, her soruya sabır ve olgunlukla cevap veren Sn. Mustafa ÇETİN(koca) Bey’ e,  en büyük desteği veren İmam-Hatip Erol ÇIRAK Bey’e ve tüm köy halkına teşekkür ediyor hepsini saygı ile anıyorum.

Bu çalışmanın devam ettirilmesi ve KOĞUZ  halkına yararlı olması dileklerimle...

Çetin KOŞAR

Mayıs 1990/KOĞUZ